ΝΕΑΠΟΛΗ - Η πρωτεύουσα του Δήμου

Βρίσκεται 15 χιλιόμετρα δυτικά του Αγίου Νικολάου στο δρόμο προς το Ηράκλειο. Είναι κτισμένη σ' ένα γήινο εξόγκωμα της όμορφης και καταπράσινης σκάφης του Μεραμβέλλου. Στην περίοδο της βενετοκρατίας, οι δύο οικισμοί της ονομάζονταν "Καινούριο Χωριό". Η ονομασία αυτή διατηρήθηκε ως το 1868, που ο Διοικητής Κωστής Αδοσίδης Πασάς εγκαταστάθηκε εκεί και μετέφερε την έδρα του Νομού από το Καστέλλι της Φουρνής στο Καινούριο Χωριό που του έδωσε το νέο όνομα Νεάπολις.
Ως πρωτεύουσα του νομού Λασιθίου διατηρήθηκε μέχρι το 1904, οπότε έγινε πρωτεύουσα ο Αγιος Νικόλαος. Είναι όμορφη πόλη με ωραία ρυμοτομία, μεγάλο δημόσιο κήπο και επβλητικά κτίρια. Στην άκρη της μεγάλης πλατείας βρίσκεται ο επιβλητικός και μεγαλοπρεπής ναός της Μεγάλης Παναγίας.
Στον οικισμό Καρές που κατέστρεψαν οι Βενετοί το 1347 γεννήθηκε το 1329 ο Πέτρος Φίλαργος ή Φιλάρετος, που ασπάστηκε το μοναχισμό. Διακρίθηκε για την επιστημονική του κατάρτιση, τη ρητορική του ικανότητα και την πλατιά του θεολογική μόρφωση. Εγινε Πάπας της Ρώμης το 1409-1410.
Υπάρχει μεγάλος αριθμός εκκλησιών που χρονολογούνται από την εποχή της βενετοκρατίας, όπως φανερώνουν οι ημερομηνίες που αναγράφονται στα λιθόγλυπτα υπέρθυρα τους. Σημείο χριστιανικής και ιστορικής αναφοράς αποτελεί ο χώρος που βρισκόταν η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου λειτουργούσε οργανωμένο "κρυφό σχολειό". Οι Τούρκοι, με αφορμή την επανάσταση του Δασκαλογιάννη, το 1770, μπήκαν την ώρα του εσπερινού στην εκκλησία και κατέσφαξαν τον ιερέα και όλο το εκκλησίασμα και από τότε ακούεται "Αι-Γιώργης ο καταματωμένος". Επαναστάτες με αρχηγό τον Ιωάννη Χάλη πολιόρκησαν το Τζαμί της Νεάπολης το Νοέμβρη του 1827 και έκαψαν τους Τούρκους που βρίσκονταν στο τζαμί. Το τζαμί ήταν στη θέση που χτίστηκε αργότερα ο ναός της Μ. Παναγίας.
Η πόλη διαθέτει αξιόλογο λαογραφικό μουσείο. Στις ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες του βρίσκονται πολλά αντικείμενα και είδη που παρουσιάζουν λαογραφικό ενδιαφέρον. Αξιόλογη είναι η δωρεά σε κρητικά υφαντά της κας Χρυσούλας Ξανθουδίδη -Κουνδούρου.

Δείτε τον επίσημο δικτυακό τόπο του Δήμου Νεάπολης στην Δ/νση : www.neapolinet.gr