Ιστορική Κληρονομιά

Η σημερινή πόλη του Αγίου Νικολάου έχει αναπτυχθεί πάνω στα ίχνη της αρχαίας πόλης "Λατούς προς Καμάρα", που ήταν το λιμάνι της "Λατούς Ετέρας" (Λατώ). Η μεγάλη αυτή Δωρική πόλη, ήταν χτισμένη πάνω σε προγενέστερη Μινωική θέση και ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του Νεάρχου, Ναυάρχου του Μ. Αλεξάνδρου.

Η Λατώ, μαζί με το επίνειο της, αποτελούσε διοικητικά μια ενιαία πόλη -κράτος, με δικά της Ιερά, δική της λατρεία, οικονομία και ξεχωριστό νόμισμα. Οι Λάτιοι, είχαν καλές σχέσεις με τις γειτονικές πόλεις Ελούντα, Δρήρο, Μίλατο και Μινώα. Μια από τις διαδρομές που οδηγούν στα ίχνη της Αρχαίας Λατούς, ταυτίζεται με τον Μεσαιωνικό δρόμο Καλντερίμι, πιθανότατα αρχαίου μονοπατιού που συνδέει τους αρχαιολογικούς χώρους Γουρνιά και Βρόκαστρο με τον νεολιθικό οικισμό του Αλμυρού. Θαυμάσια δείγματα του πολιτισμού της διακρίνονται ανάμεσα στα αρχαία ευρήματα (μπροστά από το σημερινό κτίριο του ΟΤΕ) όπου βρισκόταν το διοικητικό της κέντρο.

Από αυτόνομο εμπορικό κέντρο του 3ου αιώνα π.χ, η Λατώ εξελίχθηκε μέσα από τους αιώνες σ'ένα τόπο γεμάτο ενδιαφέροντα, που πάντα έσφυζε από ζωντάνια. Μετά τη Βυζαντινή περίοδο, στα χρόνια της Ενετοκρατίας (1204-1669), χτίστηκε από Γενοβέζους πειρατές το φρούριο στην σε "Μιρα-μπέλλο" (ωραία θέση) και από αυτό πήρε το όνομα της όλη η επαρχία. Το φρούριο αυτό δεν υπάρχει σήμερα.

Η πόλη μάλλον παρήκμασε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Το 1881 ήταν μόνο ένα μικρό χωριό με ελάχιστους κατοίκους, αλλά μέχρι το 1905 αναπτύχθηκε ξανά και έγινε πρωτεύουσα του Νομού Λασιθίου.

Το σημερινό της όνομα, το πήρε από τη μικρή Βυζαντινή εκκλησία του Αη Νικόλα , που χτίστηκε τον 7ο αιώνα στη θέση "Νησί". Διασώζονται σ' αυτό παμπάλαιες τοιχογραφίες του 8ου, 10ου και 11ου αιώνα.

Η θέα του όρμου και της πόλης, είναι από εδώ μοναδική.